1 MAYIS’IN TARİHÇESİ
1 MAYIS: 8 SAAT MUHTIRASINDAN DÜNYA BAYRAMINA UZANAN YOLCULUK
CHİCAGO’DA YAKILAN MEŞALE TÜM DÜNYAYI AYDINLATTI
İLK KUTLAMALAR: OSMANLI DÖNEMİNDE İLK 1 MAYIS KUTLAMASI 1911’de SELANİK’TE, İSTANBUL’DA İSE 1912’DE GERÇEKLEŞTİRİLDİ.
1 Mayıs, kökenlerini 19. yüzyılın ağır sanayi koşullarına ve işçilerin insan onuruna yakışır bir yaşam talebine dayandırıyor. İlk kez 1856’da Avustralya’da filizlenen çalışma saatlerinin düşürülmesi mücadelesi, asıl kırılma noktasını 1886 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşadı.
“Günde 8 Saat” Talebi ve Haymarket Olayı
1 Mayıs 1886’da, Chicago başta olmak üzere ABD’nin pek çok kentinde yarım milyona yakın işçi, günde 12 saati bulan mesailerin 8 saate indirilmesi talebiyle greve gitti. Bu barışçıl protestolar, 4 Mayıs 1886’da Haymarket Meydanı’nda yaşanan ve polis müdahalesiyle kanlı biten olaylarla hafızalara kazındı. Olayların ardından haksız yere idam edilen işçi önderleri, dünya işçi sınıfının ölümsüz sembolleri haline geldi.
Uluslararası Birlik ve Dayanışma Günü İlan Edildi
Yaşanan bu trajedi ve verilen hak mücadelesi karşısında sessiz kalmayan İkinci Enternasyonal, 1889 yılında Paris’te toplandığı kongrede, bu mücadelenin anısını yaşatmak için 1 Mayıs’ı “Uluslararası Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” ilan etti.
Türkiye’de 1 Mayıs’ın Seyri
Ülkemizde de köklü bir geçmişe sahip olan 1 Mayıs kutlamaları şu dönüm noktalarından geçti:
* İlk Kutlamalar: Osmanlı döneminde ilk 1 Mayıs kutlaması 1911’de Selanik’te, İstanbul’da ise 1912’de gerçekleştirildi.
* Resmi Tanıma: Cumhuriyet’in ilanından önce, 1923 yılında 1 Mayıs yasal olarak “İşçi Bayramı” ilan edildi.
* Yasaklar ve 1977 Trajedisi: 1977 yılında Taksim Meydanı’ndaki kutlamalarda açılan ateş sonucu 34’ten fazla kişi hayatını kaybetti. 1980 askeri darbesiyle birlikte bayram olmaktan çıkarıldı ve uzun yıllar yasaklandı.
* Yeniden Resmi Tatil: 2008 yılında “Emek ve Dayanışma Günü” kabul edilen 1 Mayıs, Resmi Gazete verilerine göre 2009 yılında yeniden resmi tatil statüsü kazandı.
Günümüzde 1 Mayıs, dünyada 90’dan fazla ülkede emeğin ve alın terinin kutlandığı bir dayanışma günü olarak varlığını sürdürüyor.
Hazırlayan Abdullah Çalışkan